ABD, B-52 filosunu B-52J standardına taşıyor: Ölümcül kazaya rağmen program sürüyor

ABD Hava Kuvvetleri, B-52H stratejik bombardıman uçaklarını yeni motor, AESA radar, dijital aviyonikler ve ağır silahlara uygun yeni pilonlarla B-52J standardına yükseltme programını sürdürüyor. Radar testlerinde kullanılan bir uçağın 15 Haziran'da düşmesi sonucu 8 kişinin hayatını kaybetmesine rağmen kalan 75 uçak için uçuş kısıtlaması getirilmedi. Kazanın nedeni henüz açıklanmadı.

ABD Hava Kuvvetleri, 1950'li yıllarda tasarlanan B-52 Stratofortress bombardıman uçaklarını 2050'li yıllara kadar hizmette tutmayı amaçlayan kapsamlı modernizasyon çalışmalarına devam ediyor.

Program; Rolls-Royce F130 motorlarının takılması, Raytheon tarafından geliştirilen APQ-188 Aktif Elektronik Taramalı Dizi (AESA) radarının entegrasyonu, kokpit ve aviyonik sistemlerinin yenilenmesi, haberleşme altyapısının geliştirilmesi ve mevcut silah pilonlarının daha ağır mühimmatlara uygun dijital sistemlerle değiştirilmesini kapsıyor. Yeni motor ve radar modernizasyonlarını alan uçakların "B-52J" olarak adlandırılması planlanıyor.

ABD Hava Kuvvetlerinin kaza öncesinde açıkladığı modernizasyon planı 76 B-52H uçağını kapsıyordu. Kuyruk numarası 60-0061 olan test uçağının kaybedilmesinin ardından envanterde 75 B-52H kaldı. Hava Kuvvetleri, kalan bütün uçakların B-52J standardına dönüştürüleceğine ilişkin güncellenmiş nihai bir adet açıklamadı ancak mevcut program kalan filonun modernizasyonu üzerinden ilerliyor.

Boeing, Ocak 2026'da ABD Hava Kuvvetlerinden B-52 Ticari Motor Değiştirme Programı'nın geliştirme aşamasını sürdürmek üzere 2 milyar dolarlık sözleşme aldığını açıkladı.

Sözleşme, iki test uçağının Rolls-Royce F130 motorlarıyla değiştirilmesi, ilgili alt sistemlerin entegrasyonu ve uçuş testlerini kapsıyor. Uçaklarda ayrıca elektrik üretim ve dağıtım sistemi, hidrolik ve pnömatik altyapı, kokpit göstergeleri, uçuş aviyonikleri ve yerleşik motor çalıştırma sistemi yenilenecek.

Bu nedenle 2 milyar dolarlık tutar, 75 uçaktan oluşan filonun bütün modernizasyon maliyeti veya radar ve yeni silah pilonlarını da içeren tek bir sözleşme olarak değerlendirilmemeli. Söz konusu anlaşma, öncelikle motor değişiminin geliştirme, entegrasyon ve iki uçakla yürütülecek test aşamasına yönelik bulunuyor.

B-52J'lerde mevcut Pratt & Whitney TF33 motorlarının yerine sekiz F130 turbofan motoru kullanılacak. ABD Hava Kuvvetleri, değişimin yakıt verimliliğini, menzili, güvenilirliği ve bakım kolaylığını artırmasını hedefliyor. Motor programında ilk operasyonel kabiliyetin 2030'lu yılların başında elde edilmesi öngörülüyor ancak takvim, devam eden test ve üretim kararlarına bağlı bulunuyor.

Radar Modernizasyon Programı kapsamında eski AN/APQ-166 radarları, Raytheon tarafından geliştirilen APQ-188 AESA sistemiyle değiştiriliyor. Boeing ise radarın uçak sistemlerine entegrasyonundan sorumlu ana yüklenici olarak görev yapıyor.

Yeni radarın her türlü hava koşulunda navigasyon ve hedefleme kapasitesini geliştirmesi, hedef tespit süresini kısaltması, durumsal farkındalığı artırması ve mürettebatın tehditli ortamlarda hayatta kalma imkanını güçlendirmesi amaçlanıyor.

Program kapsamında iki yeni görev bilgisayarı, navigatör ve radar navigatörü istasyonlarında kullanılacak yüksek çözünürlüklü dokunmatik ekranlar, el kumandaları ve radar için yenilenmiş soğutma sistemi de uçağa ekleniyor.

İlk radar test uçağı, Boeing'in San Antonio tesisindeki yer entegrasyonu ve sistem kontrollerinin ardından 8 Aralık 2025'te Edwards Hava Üssü'ne sevk edildi. Uçuş testlerinin, seri modernizasyon kararına veri sağlaması amaçlanıyordu.

ABD Hava Kuvvetleri ayrıca mevcut Improved Common Pylon sistemlerinin yerine "Advanced Wing Weapons Pylon-AWWP" adı verilen yeni kanat silah pilonlarını geliştirmeyi planlıyor.

Hava Kuvvetleri tarafından yayımlanan Bilgi Talebi, sektörün tasarım, geliştirme, test ve üretim kapasitesini belirlemeyi amaçlıyor. Bu aşama, kesinleşmiş seri üretim ihalesi veya Boeing'e verilmiş bir pilon sözleşmesi anlamına gelmiyor.

Yeni pilonun tek başına 20 bin pounda, yaklaşık 9 bin 72 kilograma kadar konvansiyonel veya nükleer mühimmat taşıması; kanattaki bağlantı noktasının pilon ve mühimmat dahil toplam 28 bin poundluk sınırına uyumlu olması isteniyor.

MIL-STD-1760E arayüzüyle uyumlu olması planlanan sistemin gigabit seviyesinde veri aktarımı ve fiber optik bağlantı desteği sunması, uçak ile yeni nesil hassas güdümlü silahlar arasında daha yüksek hacimli görev, hedefleme ve güdüm verisi alışverişine imkan sağlaması hedefleniyor.

Mevcut pilonun tasarım çalışmalarının 1959'da, çok daha hafif silahlar için başlatıldığı belirtiliyor. Yeni sistem için ilk üretim ihtiyacının 20 ila 24 pilon, uzun vadeli potansiyel ihtiyacın ise yaklaşık 130 pilon olabileceği bildiriliyor. Ancak bu adetler henüz kesinleşmiş bir satın alma kararı değil, pazar araştırması ve bütçe planlama rakamları niteliğinde.

Kaynak bilgilerde kazanın 16 Haziran'da ve San Antonio'dan Edwards'a yapılan sevk uçuşunun ardından gerçekleştiği belirtildi. Resmî açıklamalar bu anlatımın tarih ve uçuş sıralaması bakımından düzeltilmesi gerektiğini gösteriyor.

Edwards Hava Üssünün açıklamasına göre B-52, 15 Haziran 2026'da yerel saatle 11.20'de, üsten kalkışından kısa süre sonra düştü. Uçaktaki sekiz kişinin tamamı hayatını kaybetti. Kazanın nedeni için başlatılan soruşturma devam ediyor.

Air & Space Forces Magazine, kazaya karışan uçağın kuyruk numarasının 60-0061, çağrı işaretinin ise "Torch 11" olduğunu ve radar modernizasyon programını destekleyen bir test sortisine çıktığını bildirdi.

San Antonio'dan Edwards'a yapılan sevk uçuşu ise kazadan yaklaşık altı ay önce, 8 Aralık 2025'te tamamlandı. Uçak, kaza günü San Antonio'dan gelmiyordu; Edwards'tan başlayan ayrı bir radar test uçuşunu gerçekleştiriyordu.

Kaza sonrasında Edwards Hava Üssündeki uçuş faaliyetleri geçici olarak durduruldu. Pist 18 Haziran'da, test uçuşları ise 22 Haziran'da yeniden başladı.

Bir ABD Hava Kuvvetleri yetkilisi, kalan 75 B-52H için filo genelinde uçuş kısıtlaması bulunmadığını açıkladı. Stars and Stripes da ikinci radar test uçağının modernize edilerek yıl sonundan önce Edwards'a gönderilmesi planının sürdüğünü bildirdi.

Bu gelişmeler, Hava Kuvvetlerinin kazanın ardından modernizasyon programını durdurmadığını gösteriyor. Bununla birlikte soruşturma tamamlanmadığı için kazaya teknik arıza, uçuş kontrol sistemi, motor, test donanımı veya insan faktörünün neden olduğuna ilişkin kesin bir değerlendirme yapılamıyor.

ABD Hava Kuvvetleri, 2027 mali yılı bütçesinde "Yeni Ağır Bombardıman Uçağı Alternatifler Analizi" çalışmasını başlatmak üzere 1 milyon dolar talep etti.

Çalışmanın, gelecekte B-52'ye yapılabilecek ilave modernizasyonları, yeni bir ağır bombardıman uçağı ihtiyacını veya iki seçeneğin birlikte uygulanmasını değerlendirmesi planlanıyor. İlk aşamada gelecekteki platformun temel performans parametreleri, görev nitelikleri ve maliyet seçenekleri incelenecek.

Talep edilen 1 milyon dolar, yeni bir bombardıman uçağının geliştirme bütçesi veya satın alma kararı değil, alternatiflerin belirlenmesine yönelik başlangıç seviyesinde bir analiz kaynağı niteliğinde.

ABD Hava Kuvvetlerinin mevcut uzun vadeli stratejisi, B-1B Lancer ve B-2 Spirit uçaklarını aşamalı olarak hizmetten çıkararak bombardıman filosunu düşük görünürlüklü B-21 Raider ile uzaktan silah kullanabilen B-52J olmak üzere iki ana tipe indirmeyi öngörüyor.

B-52'nin olası halefine yönelik çalışma, iki uçaklı filo stratejisinin kısa vadede terk edildiği anlamına gelmiyor. Hava Kuvvetleri bir yandan B-52J'yi 2050'li yıllara hazırlarken diğer yandan bu tarihten sonraki uzun menzilli taarruz ihtiyacını araştırmaya başlıyor.