Türkiye-ABD hattında S-400 anlaşmazlığında çözüm beklentisi güçlendi

ANKARA

Türkiye ile ABD arasında uzun süredir devam eden S-400, CAATSA yaptırımları ve F-35 anlaşmazlığının çözümüne yönelik diplomatik ve teknik görüşmelerde ilerleme sağlandığına ilişkin açıklamalar artarken, üzerinde uzlaşılan nihai formül henüz kamuoyuna duyurulmadı.

TBMM Milli Savunma Komisyonu Başkanı Akar, ABD'de yürüttüğü temasların ardından, liderler arasında yapılan görüşmelerle belli bir çerçeve çizildiğini ve konunun çözüme kavuşturulması için bir yol haritası üzerinde mutabakat sağlandığını belirtti.

Komisyon Başkanı Akar, yakın zamanda gelişmeler yaşanabileceğini ifade ederek, "S-400 konusu bir şekilde çözülecek. Bu konuda birtakım gelişmeler bekliyoruz ve olacak gibi görünüyor" değerlendirmesinde bulundu.

ABD'NİN TEMEL ŞARTI: MÜLKİYET VE KULLANIMIN SONA ERMESİ

ABD'nin Ankara Büyükelçisi Barrack'ın nisan ayında yaptığı açıklama, Washington yönetiminin beklediği hukuki ve teknik şartların çerçevesini ortaya koydu.

Büyükelçi Barrack, 2020 Mali Yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'nın 1245'inci maddesine işaret ederek, Türkiye'nin F-35 programına yeniden erişebilmesi için S-400 sistemlerinin mülkiyetinin ve işlevselliğinin doğrulanabilir biçimde sona erdirilmesi gerektiğini bildirdi.

Buna göre ABD Savunma ve Dışişleri bakanlıklarının, S-400'lerin F-35 teknolojisi açısından tehdit oluşturmadığına ilişkin Kongreye resmi bildirimde bulunması gerekiyor.

Büyükelçi Barrack, diplomasi yoluyla çözümün mümkün olduğunu belirterek, "Gerçek bir başarının yakın olduğunu söylüyorum" ifadesini kullandı.

BAE'YE DEVİR FORMÜLÜ RESMEN TEYİT EDİLMEDİ

Amerikan basınına yansıyan haberlerde, Türkiye'nin S-400 sistemlerini Birleşik Arap Emirlikleri'ne devretme ihtimalini değerlendirdiği ileri sürüldü. Haberde, üçüncü ülkeye devir seçeneğinin Türkiye'nin F-35 tedarikinin önündeki Amerikan itirazlarını ortadan kaldırmayı amaçladığı iddia edildi.

Komisyon Başkanı Akar ise Türk tarafının ABD'deki görüşmeler sırasında S-400'lerin BAE'ye gönderileceğini söylemediğini vurguladı.

Akar, "'S-400 BAE'ye gidiyor' demedik, demiyoruz" diyerek, kesinleşmiş bir ülke veya transfer modeli açıklamadı. BAE makamlarından da sistemlerin devralınmasına ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.

Bu nedenle BAE'ye devir seçeneği, görüşmelerde değerlendirildiği bildirilen ancak taraflarca resmen ilan edilmemiş bir formül olarak öne çıkıyor.

RUSYA İLE TEMASLAR SÜRÜYOR

Kremlin Sözcüsü Peskov, üçüncü ülkeye transfer haberlerinin ardından yaptığı açıklamada, S-400'lerin geleceği konusunda Türkiye ile temas halinde olduklarını bildirdi.

Sözcü Peskov, konuyu "son derece hassas" olarak nitelendirerek, Ankara ile temasların devam edeceğini belirtti. Rusya'nın resmi açıklaması, olası bir satış veya devir anlaşmasının varlığını doğrulamadı ancak Moskova'nın görüşmelerden haberdar olduğuna işaret etti.

TÜRKİYE'DEN "ÇOK BOYUTLU ÇALIŞMA" AÇIKLAMASI

Milli Savunma Bakanlığı Sözcüsü Aktürk, 16 Temmuz'daki haftalık basın bilgilendirme toplantısında, S-400 uzun menzilli bölge hava ve füze savunma sistemleriyle ilgili çalışmaların "çok boyutlu olarak" sürdüğünü açıkladı.

Sözcü Aktürk, somut gelişme yaşanması halinde kamuoyunun bilgilendirileceğini belirterek süreç veya olası çözüm formülüne ilişkin ayrıntı vermedi.

TRUMP'TAN YAPTIRIMLARIN KALDIRILABİLECEĞİ MESAJI

ABD Başkanı Trump, 7 Temmuz'da Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi kapsamında Cumhurbaşkanı Erdoğan ile yaptığı görüşmenin ardından, Türkiye'ye yönelik CAATSA yaptırımlarının kaldırılabileceğini söyledi.

Başkan Trump, ilgili bakanlarla çalışma yürüttüklerini belirterek, "Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz" dedi. Trump ayrıca Türkiye'ye F-35 tedarikinin yeniden değerlendirebilecekleri seçenekler arasında olduğunu ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ise S-400'lerin Rusya'ya iadesi veya başka bir ülkeye konuşlandırılması ihtimaline ilişkin soruya, "Bizi izlemeye devam edin" yanıtını verdi. Erdoğan'ın açıklaması, çözüm arayışının sürdüğüne işaret ederken nihai modele ilişkin ayrıntı içermedi.

MÜZAKERELERDE KİMLER YER ALIYOR?

Sürecin siyasi düzeyindeki başlıca muhataplarını Cumhurbaşkanı Erdoğan ve ABD Başkanı Trump oluşturuyor. Diplomatik görüşmeler ise Dışişleri Bakanı Fidan ile ABD Dışişleri Bakanı Rubio tarafından yürütülüyor.

Bakan Fidan ile Bakan Rubio, 7-8 Temmuz'daki NATO Ankara Zirvesi marjında bir araya gelirken, Bakan Fidan ayrıca Büyükelçi Barrack ve ABD Kongresinden iki partili bir heyetle görüştü.

Bakan Fidan, zirve öncesindeki açıklamasında iki liderde de CAATSA yaptırımlarını kaldırma yönünde güçlü siyasi irade bulunduğunu ancak idari işlemlerle Kongredeki yasal sürecin aynı zamanda tamamlanmayabileceğini söyledi.

Bakan Fidan ayrıca, F-35 satış yasağının kaldırılması ile Türkiye'nin üretici ortak olarak F-35 konsorsiyumuna yeniden dönmesinin birbirinden ayrı süreçler olduğunu kaydetti. Satış engelinin kaldırılmasının daha kısa bir idari ve hukuki sürece tabi olabileceğini, üretici ortaklığa dönüş için ise diğer program ortaklarının da karar vermesi gerektiğini belirtti.

ABD KONGRESİ SÜRECİN BELİRLEYİCİ UNSURLARINDAN

NATO Zirvesi'ne katılan ABD'li senatörler, S-400 sisteminin F-35 teknolojisi açısından oluşturduğu riskin ortadan kaldırılması halinde Türkiye'nin programa dönüşünün hem Ankara hem de Washington açısından olumlu olacağını ifade etti.

Bununla birlikte Senatör Shaheen, sunulan öneriye ilişkin henüz yanıtlanmamış sorular bulunduğunu belirtti. Bu açıklama, Trump yönetiminin siyasi desteğine rağmen Kongrenin teknik ve hukuki güvence talebinin sürdüğünü gösterdi.

ÇÖZÜM İÇİN BEKLENEN ADIMLAR

Mevcut açıklamalar, çözüm sürecinin üç temel aşamadan oluşabileceğine işaret ediyor: Türkiye'nin S-400'lerin geleceğine ilişkin uygulanabilir modeli kesinleştirmesi, bu modelin ABD makamlarınca F-35 teknolojisine yönelik riski ortadan kaldırdığının doğrulanması ve Washington yönetiminin CAATSA yaptırımlarıyla F-35 kısıtlamalarına ilişkin gerekli idari ve yasal işlemleri tamamlaması.

S-400'lerin üçüncü bir ülkeye devri, Rusya'ya iadesi veya kalıcı biçimde işlevsiz hale getirilmesi gibi seçeneklerden hangisinin benimsendiğine ilişkin resmi bir açıklama bulunmuyor.

Tarafların açıklamaları çözüm yönünde siyasi iradenin güçlendiğini gösterse de imzalanmış ve ayrıntıları açıklanmış nihai bir anlaşma henüz bulunmuyor.