Küresel silah ticaretinde yeni dönem: Avrupa merkezli talep artışı dengeleri yeniden kuruyor

Küresel savunma pazarında son yıllarda gözlenen artış, yalnızca hacimsel bir büyümeye değil, aynı zamanda güç dengelerinde yapısal bir dönüşüme işaret ediyor. Artan jeopolitik gerilimler ve güvenlik kaygıları, özellikle Avrupa’da hızlanan silah talebi üzerinden küresel savunma ekosistemini yeniden şekillendiriyor.

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) verilerine göre, 2021-2025 döneminde küresel silah transferleri bir önceki beş yıllık döneme kıyasla yüzde 9’un üzerinde artış kaydetti. Bu artış, bölgesel farklılaşmalarla birlikte okunması gereken yeni bir güvenlik mimarisine işaret ediyor.

Avrupa yeniden silahlanma sürecine girdi

Avrupa ülkeleri, son dönemde küresel savunma talebinin ana sürükleyicisi haline geldi. Bölgenin silah ithalatı son beş yılda üç katın üzerinde artarak küresel toplamın yaklaşık üçte birine ulaştı ve Avrupa’yı dünyanın en büyük silah ithalatçısı konumuna taşıdı.

Bu artışın temelinde, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası değişen tehdit algısı ve NATO ülkelerinin savunma bütçelerini hızla artırması yer alıyor. Özellikle Ukrayna’nın yüksek hacimli silah tedariki, Avrupa genelindeki talep artışını belirleyen kritik unsurlardan biri oldu.

Avrupa’nın tedarik kompozisyonuna bakıldığında ise hava savunma sistemleri, savaş uçakları, zırhlı araçlar ve mühimmat öne çıkıyor. Bu durum, kıtanın sadece caydırıcılığı artırmaya değil, aynı zamanda yüksek yoğunluklu konvansiyonel savaş senaryolarına hazırlık yaptığına işaret ediyor.

ABD, küresel savunma tedarik zincirinin merkezine yerleşiyor

Avrupa kaynaklı talep artışı, ABD savunma sanayisinin küresel konumunu daha da güçlendirdi. ABD’nin silah ihracatı son dönemde artış gösterirken, küresel ihracattaki payı yüzde 40’ın üzerine çıkarak açık ara liderliğini sürdürdü.

Dikkat çekici bir gelişme ise ABD’nin ihracatında Avrupa’nın ilk sıraya yükselmesi oldu. Böylece transatlantik güvenlik ilişkisi sadece askeri ittifak düzeyinde değil, aynı zamanda derin bir tedarik bağımlılığı üzerinden yeniden tanımlanıyor.

Bu tablo, ABD’nin küresel stratejisinde sahadaki askeri varlığın yanı sıra, müttefiklere silah ve teknoloji sağlayan bir “stratejik tedarikçi” rolünü güçlendirdiğini ortaya koyuyor.

Rusya’nın küresel pazardaki ağırlığı geriliyor

SIPRI verileri, Rusya’nın küresel silah ihracatındaki payında belirgin bir gerilemeye işaret ediyor. Ukrayna savaşıyla birlikte üretim kapasitesinin önemli bir bölümünü iç talebe yönlendiren Rusya, aynı zamanda Batı yaptırımları ve lojistik kısıtlamalar nedeniyle ihracat pazarlarında daralma yaşadı.

Bu süreçte Hindistan ve Çin gibi geleneksel müşterilerin tedariklerini çeşitlendirmesi de Rusya’nın pazar payını aşağı çeken faktörler arasında yer aldı.

Ortaya çıkan tablo, Rusya’nın küresel savunma ihracatında belirleyici aktör konumundan uzaklaşarak daha sınırlı bir etki alanına çekildiğini gösteriyor.

Avrupa savunma sanayisi üretim kapasitesini artırıyor

Talep artışı, Avrupa savunma sanayisinde de doğrudan üretim genişlemesini tetikledi. Fransa küresel ihracatta ikinci sıraya yükselirken, Almanya ve İtalya gibi ülkeler de ihracat hacimlerini artırdı.

Ancak Avrupa’nın üretim kapasitesindeki bu artışa rağmen, ABD’ye olan teknolojik ve operasyonel bağımlılık devam ediyor. Bu durum, Avrupa’da son dönemde sıkça tartışılan “stratejik özerklik” hedefinin henüz tam anlamıyla hayata geçirilemediğini ortaya koyuyor.

Asya-Pasifik’te ithalat düşüyor, yerli üretim yükseliyor

Avrupa’nın aksine, Asya-Pasifik bölgesinde silah ithalatında düşüş eğilimi dikkat çekiyor. Bu gerilemede özellikle Çin’in yerli savunma sanayisini hızla geliştirmesi belirleyici oldu.

Çin’in dışa bağımlılığını azaltması ve yerli üretim kapasitesini artırması, bölgedeki genel ithalat eğilimini aşağı çekerken, Hindistan gibi ülkelerin ise tedarik zincirini çeşitlendirme stratejisi izlediği görülüyor.

Bu gelişmeler, Asya’da uzun vadede daha bağımsız ve rekabetçi bir savunma ekosistemi oluştuğuna işaret ediyor.

Orta Doğu: Düşüşe rağmen stratejik ağırlık korunuyor

Orta Doğu’da silah ithalatında sınırlı bir gerileme görülse de bölge, küresel savunma pazarındaki önemini koruyor. Körfez ülkeleri yüksek bütçeli savunma projeleriyle öne çıkarken, ABD bölgedeki en büyük tedarikçi konumunu sürdürüyor.

Bölgedeki güvenlik dinamikleri ve enerji altyapısının korunması gerekliliği, savunma harcamalarının orta vadede yüksek seviyelerde kalmaya devam edeceğine işaret ediyor.

Afrika ve Latin Amerika: Farklılaşan dinamikler

Afrika’da silah ithalatı belirgin şekilde düşüş gösterirken, Latin Amerika’da daha sınırlı ancak istikrarlı bir artış dikkat çekiyor. Latin Amerika’daki artışın daha çok iç güvenlik, sınır kontrolü ve modernizasyon ihtiyaçlarından kaynaklandığı görülüyor.