ABD Donanması müttefik tersanelerine yöneliyor, Türkiye için resmi süreç teyit edilmedi

ABD Donanmasının gemi inşa, bakım ve onarım kapasitesini müttefik ülkelerin tersaneleriyle destekleme arayışı Güney Kore ve Japonya ile yürütülen çalışmalarla hız kazanırken Türkiye'nin de olası seçenekler arasında bulunduğu ileri sürüldü. Ancak 13 Temmuz 2026 itibarıyla Türkiye'ye gönderilmiş bir bilgi talebi, imzalanmış anlaşma veya başlatılmış ortak gemi inşa programı doğrulanmadı.

ABD Donanmasının, yeni savaş gemilerinin inşası ile mevcut filonun bakım ve onarımında yaşanan kapasite sorunlarını aşmak amacıyla müttefik ülkelerin tersanelerinden daha fazla yararlanmaya hazırlandığı bildirildi. SSBülten ve deniz savunma yayıncılığı alanında faaliyet gösteren Naval News'ün haberlerine göre ABD Savunma Bakanlığı ile ABD Donanması, Güney Koreli tersanelere iki ayrı Bilgi Talebi gönderdi. Taleplerden birinin muhrip sınıfı suüstü savaş gemilerini, diğerinin ise orta tonajlı filo ikmal tankerlerini kapsadığı belirtildi. Hanwha Ocean ile HD Hyundai Heavy Industries'in her iki bilgi talebine, Samsung Heavy Industries'in ise yalnızca ikmal tankeri talebine yanıt verdiği aktarıldı. Bilgi Talebi süreci, şirketlerin tasarım, üretim kapasitesi, maliyet ve teslim takvimlerinin incelenmesini amaçlıyor ancak tek başına sipariş veya gemi inşa sözleşmesi anlamına gelmiyor.

Washington yönetiminin müttefik tersanelerine yönelmesinde, ABD'deki ticari ve askeri gemi inşa altyapısında yaşanan kapasite kaybı ile Çin'in küresel gemi üretimindeki ağırlığı etkili oluyor. Başkan Trump tarafından Nisan 2025'te imzalanan “Amerika'nın Denizcilik Hakimiyetinin Yeniden Sağlanması” başlıklı başkanlık kararnamesinde, ABD'nin küresel ticari gemilerin yüzde 1'inden azını, Çin'in ise yaklaşık yarısını ürettiği belirtildi. ABD Ticaret Temsilciliği de Çin'in küresel gemi inşa pazarındaki payının 1999'da yüzde 5'in altındayken 2023'te yüzde 50'nin üzerine çıktığını bildirdi. ABD'li senatörlerin Güney Kore ve Japonya'daki tersanelerle yürüttüğü temaslarda, özellikle ikmal ve kargo gemileri gibi muharip olmayan destek platformlarının ortak girişimlerle üretilmesi, gemilerin Asya'da onarılması ve müttefik şirketlerin ABD tersanelerine yatırım yapması seçenekleri ele alındı.

Güney Kore, ABD Donanması için bakım, onarım ve modernizasyon alanında somut sözleşmeler alan ilk müttefiklerden biri oldu. ABD Askeri Deniz Ulaştırma Komutanlığına bağlı USNS Wally Schirra kuru yük gemisinin yedi ay süren kapsamlı bakımı, Mart 2025'te Hanwha Ocean tersanesinde tamamlandı. ABD Donanması, bunun Güney Kore'de bu ölçekte gerçekleştirilen ilk düzenli bakım projesi olduğunu bildirdi. ABD Deniz Kuvvetleri Bakanı Phelan, Güney Kore tersanelerine yaptığı ziyarette, “Hanwha Ocean ve HD Hyundai Heavy Industries gibi önde gelen tersanelerle çalışmak, bölgede konuşlandırılan ABD gemilerinin tam kapasiteyle görev yapmasını sağlamak açısından önem taşıyor.” değerlendirmesinde bulundu.

ABD ile Japonya arasındaki tersane işbirliği, yeni savaş gemilerinin Japonya'da inşa edilmesinden çok ABD gemilerinin bölgede bakım ve onarımdan geçirilmesi, ortak standartların geliştirilmesi ve ABD'deki tersanelere Japon yatırımlarının artırılması üzerinde yoğunlaşıyor. Washington ve Tokyo, ABD savaş gemilerinin Japon özel tersanelerinde düzenli olarak bakımdan geçirilmesine yönelik görüşmeleri 2024'te başlattı. Bununla birlikte Japonya'da ABD savaş gemilerinin seri şekilde inşasına ilişkin kesinleşmiş bir sözleşme kamuoyuna açıklanmadı.

ABD mevzuatı, silahlı kuvvetler için üretilecek gemilerin kural olarak yabancı tersanelerde inşa edilmesini yasaklıyor. ABD Kanunu'nun 10'uncu başlığının 8679'uncu maddesine göre Başkan, ulusal güvenlik gerekçesiyle bu yasağa istisna getirebiliyor; böyle bir durumda kararın Kongreye bildirilmesi ve sözleşme imzalanmadan önce 30 günlük sürenin tamamlanması gerekiyor. Bu nedenle Güney Kore'ye gönderildiği bildirilen bilgi talepleri sipariş aşamasına geçse bile yabancı tersanede savaş gemisi üretimi için başkanlık kararı, Kongre süreci, güvenlik izinleri ve bütçe onayları gerekecek.

SSBülten, Türkiye'nin NATO üyeliği, Tuzla ve Yalova çevresinde yoğunlaşan tersane altyapısı, nitelikli iş gücü ve askeri gemi ihracatı deneyimi nedeniyle ABD'nin değerlendirebileceği ülkeler arasında bulunduğunu bildirdi. Haberde ancak Türkiye'ye gönderilmiş bir Bilgi Talebi veya başlatılmış resmi ihale sürecine ilişkin belge paylaşılmadı. Middle East Eye, Şubat 2026'da ABD ile Türkiye arasında gemi parçaları tedariki ve ilerleyen aşamada fırkateyn üretimi konularında görüşmeler yapıldığını ileri sürmüştü. Türkiye Milli Savunma Bakanlığı ise daha sonra yaptığı açıklamada ABD ile çok sayıda savunma işbirliği faaliyeti yürütüldüğünü ancak ortak gemi inşa alanında bir çalışma bulunmadığını bildirdi.

Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı Görgün, Kasım 2025'te Tuzla tersaneler bölgesine yaptığı ziyarette, Türkiye'nin yaklaşık 10 tersanede 40'a yakın deniz platformunu eş zamanlı üretebildiğini açıklamıştı. Tuzla, Pendik ve Yalova çevresindeki tesislerde korvet, fırkateyn, çıkarma gemisi, lojistik destek gemisi, açık deniz karakol gemisi ve farklı sınıflardaki yardımcı platformların inşası yürütülüyor; Türkiye ayrıca Pakistan, Malezya ve Portekiz gibi ülkeler için askeri deniz platformu projeleri gerçekleştiriyor.

ABD'nin Güney Koreli şirketlere gönderdiği bildirilen bilgi talepleri, Washington'ın yabancı tersanelerden yalnızca bakım ve onarım için değil, yeni gemi inşası bakımından da yararlanma seçeneğini daha ciddi biçimde değerlendirdiğini gösteriyor. Türkiye'nin sanayi altyapısı bu arayış açısından potansiyel taşısa da Ankara ve Washington tarafından açıklanmış somut bir program bulunmuyor.