SAHEL'de Kaçırma Ekonomisi: Terör Örgütleri Yerel Sivillere Yöneldi

Batı Afrika Sahel'indeki terör grupları, yabancıların bölgeden çekilmesiyle birlikte taktik değiştirerek yerel sivilleri hedef almaya başladı. Florida Üniversitesi araştırmacıları, kaçırma endüstrisinin artık yerel bir ekonomi haline geldiğini ve isyanları besleyen ana kâr kaynağına dönüştüğünü ortaya koydu.

Mali’nin Kayes bölgesinde, 11 Ocak'ta Jama’at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM) terör grubuna mensup yaklaşık 160 şüpheli, üç fabrikayı saldırıya uğratarak dört sivil, bunlar arasında yerel bir yetkili de bulunmak üzere, kaçırdı.

JNIM, Sahel'deki diğer terör grupları gibi, operasyonlarını finanse etmek, yerel halkı korkutmak ve istihbarat toplamak amacıyla fidye için kaçırmalar gerçekleştirmektedir. Kaçırma, aynı zamanda gençleri ve doktorlar, hemşireler gibi nitelikli iş gücünü zorla işe almak için de bir yöntemdir. Yerel sivillerin fidye için kaçırılması, bu gruplar arasında gelişen bir eğilimdir; daha önce daha çok yabancıların fidye için kaçırılmasına dayanıyorlardı.

Bu taktik değişikliği, Florida Üniversitesi'nde misafir araştırmacı olan Alexander Laskaris ve üniversitede coğrafya doçenti olan Olivier Walther tarafından tespit edildi. Araştırmacılar, son 24 yılda 17 Batı Afrika ülkesinde kaçırmalar ve zorla kaybolmaların evrimini izlemek için Silahlı Çatışma Lokasyon ve Olay Verileri Projesi (ACLED) verilerini kullandılar. 2000 yılından 2024 yılının Haziran ayına kadar 58,000'den fazla şiddet olayı incelediler ve bu olaylar sonucunda 201,000'den fazla ölüm kaydedildi.

“Bulgularımız, kaçırma endüstrisinin büyük bir değişim yaşadığını göstermektedir,” diye yazdılar The Conversation dergisinde. “2010'ların sonuna kadar fidye için kaçırılanların çoğunun batılılar olduğunu keşfettik. O zamandan beri, şiddet yanlısı aşırıcı gruplar yerel sivillere yöneldi. Hem batılı hem de yerel rehine, nihayetinde Batı Afrika Sahel'deki isyanları besleyen kârlı kaynaklar olarak değerlendirilmektedir.”

Teröristler, Sahel'de yaşayan veya seyahat eden yabancıların sayısındaki belirgin düşüş nedeniyle yerel halka yönelmişlerdir. Bu bölgelerde kaçırmalar genellikle ana ulaşım koridorları ve terörist grupların sivil kaçırma ve fidye üzerine kurulu bir ekonomi oluşturduğu kırsal alanlarda gerçekleşmektedir.

“Orta Sahel'de, bu kaçırma ekonomisi çoğu kırsal alana yayılmıştır,” diyen Laskaris ve Walther, “Bu, Mali'deki Wagadou ormanının güneyinden, Burkina Faso, Benin ve Nijer arasındaki sınırda bulunan W Ulusal Parkı'na kadar uzanmaktadır. Fidye için kaçırmanın acımasız yerel ekonomisi, Çad Gölü bölgesinde de canlıdır.” şeklinde eklediler.

Siviller bazen, motosikletleri, yiyecekleri, telefonları ve hayvanları çalındıktan veya fidye ödendikten sonra zarar görmeden serbest bırakılmaktadır.

Terör örgütleri hala yabancı kaçırmayı kârlı bir girişim olarak görmekte. Avrupa ülkeleri, 2008 ile 2014 yılları arasında Batı Afrika Sahel'deki El Kaide'den rehineleri kurtarmak için tahmini 125 milyon dolar ödedi ve bölgeyi ziyaret eden yabancalar hala kaçırılma tehdidi altındadır. Birleşik Arap Emirlikleri, Ekim 2025'te, Mali'deki Emirati rehinelerin serbest bırakılması için El Kaide ile bağlantılı savaşçılara 50 milyon dolar fidye ödemiş ve askeri teçhizat teslim etmiştir.

Araştırmacıların belirttiği gibi, yaygın bir yanlış anlama, yabancı askeri güçlerin Sahel'deki çoğu rehineleri kurtardığıdır, ancak bu durumlar nadirdir.

“Çoğu zaman, serbest bırakılma nedenleri, yerel ortaklar tarafından müzakere edilen fidye ve tavizler olmuştur,” diye yazdılar Laskaris ve Walther.

ACLED verileri, Sahel'de fidye için kaçırmaların hala bir tehdit olduğunu, ancak geçmiş yıllara göre bu olayların daha az yaygın hale geldiğini göstermektedir. 2022 ile 2024 yılları arasında Burkina Faso, Mali ve Nijer'de fidye için kaçırmalar yıllık 500'den 200'ün üzerine düşmüştür.

Nijerya tarihindeki en kötü kitlesel kaçırmalardan biri, 21 Kasım 2025'te gerçekleşti. Militeler, sabah 2 civarında Nijer Eyaleti'ndeki bir yatılı okula baskın düzenleyerek 303 öğrenciyi ve 12 öğretmeni kaçırdı. Bu, 2014'teki ünlü Chibok okul kaçırmalarında kaçırılan 276 kişiden daha fazladır. Tüm öğrenciler 22 Aralık'a kadar serbest bırakıldı, ancak personel hakkında net bilgiler mevcut değildir.

Çocukların fidye, kaçıranlarıyla müzakereler veya bir güvenlik baskını ile serbest bırakılıp bırakılmadığı bilinmemektedir. BBC'ye göre, Nijerya fidye ödemelerini yasaklamıştır.

“Sahel hükümetleri için fidye taleplerine boyun eğmek, politikalarını zayıflatmaktadır,” diye eklediler.