Mozambik Savunmada Türkiye Modelini İnceliyor: Ulusal Savunma Fonu Gündemde

Kuzeydeki Cabo Delgado bölgesinde artan terör şiddeti ve düşen savunma bütçesiyle karşı karşıya kalan Mozambik, ordusunu finanse etmek ve savunma sanayisini güçlendirmek için Türkiye’nin Savunma Sanayii Destek Fonu (SSDF) modelini örnek alan bir yapı kurmayı planlıyor.

Mozambik liderliği, hükümetin doğrudan savunma harcamalarını azalttığı bir dönemde, ordusunu finanse etmek için ulusal bir savunma fonu oluşturmayı değerlendiriyor.

Mozambik için potansiyel bir ulusal savunma fonu modeli, 2021 yılında askeri ve savunma sektörünü desteklemek amacıyla Savunma Sanayi Destek Fonu'nu kuran Türkiye'dir. Hükümet, fon için vergilerin bir yüzdesini ayırıyor. 2024 yılında Türk hükümeti, fona ek olarak 2 milyar dolar eklemeyi hedefleyen kredi kartları ve ekonominin diğer yönleri üzerinde bir vergi sistemi önerdi. Fon ayrıca askeri insansız hava araçlarının satışından da gelir elde ediyor.

Mozambik Ulusal Savunma Bakanlığı Koordinasyon Konseyi'nin son toplantısında, Mozambik'in Cahora Bassa Hidroelektrik Santrali'nin başkanı Tomás Matola, ülkesinin ulusal bütçeden, bağışlardan, ortaklıklardan ve diğer gelir kaynaklarından fon birleştirme stratejisini değerlendirmesi gerektiğini önerdi.

Mozambik'te yaklaşık 14,200 kişi askeri hizmette bulunuyor. 2020 ile 2024 yılları arasında sürekli artış gösteren savunma bütçesi, 2024 yılında 491 milyon dolardan 2025 yılında 321.6 milyon dolara düştü.

Bu arada, kuzeydeki Cabo Delgado bölgesinde, IŞİD ile bağlantılı gruplar tarafından terörist şiddet yeniden patlak verdi. Haziran ile Aralık 2025 arasında, teröristler sivilleri başlarından vurdu, köyleri ateşe verdi ve 100,000'den fazla sivili evlerinden sürdü.

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği temsilcisi Xavier Creach, 2025 sonunda Associated Press'e verdiği demeçte, “Birçok çocuk ebeveynlerini kaybetti ve bazen tanımadıkları bir yetişkinin peşinden kaçarak yalnız başlarına gitti” dedi.

Birleşmiş Milletler, 2025 yılında Cabo Delgado'da sivillere yönelik 520'den fazla saldırı kaydetti; bu, bir rekor.

Bu yerinden edilenler, 2017 yılında Cabo Delgado'da başlayan aşırılıkçı saldırılardan bu yana evlerini terk eden 1.3 milyondan fazla sivilin sayısına eklendi.

Matola, ulusal bir savunma fonu çağrısında bulunarak, güvenlik eksikliğinin işletmelerin Mozambik'e yatırım yapmasını engellediğini belirtti. Cabo Delgado, Mozambik'in geliştirmeyi umduğu büyük doğal gaz yataklarına ev sahipliği yapıyor. Fransa'nın TotalEnergies şirketi, 2018 yılında Cabo Delgado'da bir işleme tesisi kurdu, ancak 2021'de teröristlerin Palma şehrine saldırmasının ardından operasyonlarını askıya aldı. Eylül 2025'te şirket, işleme tesisini yeniden başlatma planları doğrultusunda 10 milyon dolarlık ekonomik yatırımı destekleyeceğini duyurdu. Bu para, tarım, balıkçılık, eğitim, sağlık, biyolojik çeşitlilik ve yerel ticaret gibi alanlarda istihdam yaratımını destekleyecek.

Türkiye'nin Mozambik Büyükelçisi Ferhat Alkkan, Koordinasyon Konseyi'ne Türkiye'nin kendi terörle mücadelesini desteklemek amacıyla ulusal savunma fonunu oluşturduğunu söyledi.

Matola, Mozambik'in ulusal savunma fonunu sadece askeri ve savunma sanayisini güçlendirmek için değil, aynı zamanda tarım, madencilik, konut ve turizm gibi sektörlerde ekonomik büyümeyi teşvik etmek için de kullanabileceğini belirtti.

Mozambik yetkilileri askeri harcamalarını artırmayı hedeflerken, Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü için yazan analist Borges Nhamirre, Cabo Delgado'da diyalog artırılması çağrısında bulundu.

“Nakil edilen askeri müdahaleler bazı ölçülebilir kazanımlar sağladı,” diyen Nhamirre, “Ancak bu sonuçlar, şiddette kalıcı bir azalmaya dönüşmedi.” ifadelerini kullandı.